Tradycja istnienia stałej przeprawy przez Nogat w Malborku ma średniowieczne korzenie. Świadczą o tym cylindryczne wieże Bramy Mostowej zamku ale i nowożytne widoki miasta. Niekiedy był to most stały, ale były też okresy, gdy po zniszczeniach była to przeprawa po moście pontonowym, chociaż właściwsze byłoby określenie most łodziowy jako, że jego pomost komunikacyjny wspierał się na łodziach. Zawsze były to konstrukcje drewniane. Około połowy XVIII wieku przeprawa uległa likwidacji. Zastąpiła ją najpierw drewniana konstrukcja kładki dla ruchu pieszego i konnego znajdująca się w miejscu obecnego mostu pieszego. Konieczność powstania solidnego, odpowiadającego nowym potrzebom, połączenia obydwu brzegów Nogatu doprowadziła do powstania pierwszego stałego mostu stalowego, na którym położono tory linii kolejowej oraz poprowadzono drogę z Berlina do Królewca. Dzieje budowy tej przeprawy to długa i ciekawa historia. W telegraficznym skrócie można powiedzieć, że projektantem mostu był Carl Lentze – ten sam, który zaprojektował most w Tczewie – a budowa trwała ponad siedem lat. Całkowita długość mostu w Malborku wraz z portalami wynosiła 279,50 metra, przęsła kratownicowe miały po 103 metry długości. Po moście poprowadzono jeden tor oraz jezdnię, a także dwa chodniki dla ruchu pieszego. Pierwszy stalowy malborski most miał jeden filar pośrodku nurtu Nogatu. Wieńczące go wieże nawiązywały do architektury zamku. 17 października 1857 roku przejechał po nim pierwszy pociąg z Berlina do Królewca.
Szybki rozwój kolei doprowadził do konieczności wzniesienia nowej konstrukcji mostowej odpowiadającej nowym wymaganiom – znacznie większej szybkości pociągów oraz większym ciężarom przez nie przewożonym i w ślad za tym idącym zwiększonym naciskiem na oś wagonu. Drugi most wzniesiono w latach 1888 – 1890 według projektu Johanna Wilhelma Schwendlera. Budowniczym był Georg Christopher Mahrtens. Była to także konstrukcja dwuprzęsłowa z jednym filarem ustawionym w nurcie Nogatu. Tym razem na pokładzie jezdnym nowego mostu położono dwa tory kolejowe. Stary most zamieniono tymczasem na most drogowy. Nie na długo jednak – w 1901 roku przez stary most ponownie pojechał pociąg – tym razem był to skład kolei wąskotorowej obsługującej Wielkie i Małe Żuławy Malborskie. W związku z budową wąskotorówki na terenie przedzamcza pojawiły się nowe filary oraz kratownice mostu przez tereny zamkowe.
A potem nadszedł 1945 rok. Wycofujące się wojska niemieckie wysadziły w nocy z 9 na 10 marca tego roku obydwa mosty. Konieczność przywrócenia komunikacji kolejowej między Wybrzeżem a Warszawą spowodowało postawienie tymczasowej konstrukcji kratownicowej, która funkcjonowała już w 1946 roku.
Dopiero po 1970 roku zbudowano nowy most – ten, który służy do dzisiaj. Natomiast pierwszy most stalowy nigdy nie został odbudowany. Połączenie drogowe Malbork uzyskał z zachodnim brzegiem rzeki po nowym, zbudowanym w latach 1947 – 1949, moście betonowym. Ale most nie do kończ przestał istnieć, Zachowany został na terenie zamku przyczółek wraz ze znajdującymi się w nim kazamatami. Przyczółek zachodni jest stopniowo rozbierany, ostatnie prace rozbiórkowe miały miejsce około 2000 roku. Zniszczony filar na środku Nogatu rozebrano, została jednak sztuczna wyspa. Zarastała ona stopniowo drzewami, głównie olchami oraz wierzbami. Jednak ostatnio został a ona zamieszkana – zagnieździły się na niej bobry. Samych zwierzą t nie widać. Widoczne są za to efekty ich pracy – wycięte w charakterystyczny dla tych gryzoni sposób i okorowane drzewa. Działalność jest dobrze widoczna ze wschodniego brzegu rzeki, spod zamkowego przyczółka mostowego.

Autor: Bernard Jesionowski

Mosty