|
Nie da się odgadnąć jaką rolę odegrało osadnictwo w założeniu krzyżackiego zamku i powstającego wokół niego lokacyjnego miasta. Nie możne wykluczyć, że wczesno miejski organizm istniejący tu przed oficjalną lokacją miasta jest kontynuacją wcześniej omawianego zespołu osadniczego. Można domniemywać, że wcześniejsze osadnictwo znajdowało się pod wpływem kultury strefy Pomorza Gdańskiego. Nie można jednak wykluczyć mieszania się tu wpływów pruskich jak i słowiańskich rodem z Mazowsza. W każdym razie istniejący organizm pod koniec XIII wieku był już bardzo dobrze zorganizowany. Dokument lokacyjny Malbork wymienia istniejący już wcześniej Wielbark (Wildenberg) jak i osobę plebana malborskiego Gerharda. Niektórzy historycy piszą o silnie rozwiniętym w tej okolicy kulcie Maryjnym jeszcze przed przybyciem krzyżaków. Wszystkie te rozważania są jednak trudne do jednoznacznego udowodnienia ze względu na bardzo szczupły materiał histograficzny z tego okresu. Sam dokument lokacyjny miasta Malborka nie znany jest z oryginału a jedynie z jego kopii (insertu) znajdującej się w treści odnowionego przywileju lokacyjnego z 6 lipca 1304 roku. Pierwotny dokument został datowany na 27 kwietnia (piąte kalendy maja) 1276 roku a wystawiony został w Malborku. Sama już jednak podana data wystawienia budzi od wielu lat wątpliwości badaczy i historyków. Wielu z nich twierdzi, że przy jej zapisie w dokumencie z 1304 roku powstał błąd, jednak już co do tego jaki to błąd i jaka była pierwotna data pierwszego przywileju lokacyjnego istnieją różne opinie. Nie ma możliwości bezpośredniej jej weryfikacji i przy próbie rozwiązania tej zagadki musimy opierać się na pośrednich informacjach. Kolejnym problemem jest to, że pozostałych źródeł też jest niewiele, części też nie znamy w oryginale a istniejące kopie także w wielu miejscach są niespójne co świadczy o tym, że także mogą zawierać błędy. W takiej sytuacji ciężko jest kategorycznie i jednoznacznie stwierdzić gdzie leży prawda ale wieloletnie badania historyków rzucają trochę światła na sprawę początków miasta Malborka. Zgodnie ze znanym odpisem wystawcą przywileju był mistrz krajowy Konrad von Thierberg. Jednak i ta informacja nie jest jednoznaczna gdyż w tym okresie na tych terenach występuje dwóch krzyżackich dostojników o tym samym nazwisku, prawdopodobnie krewni, których dla rozróżnienia nazywa się starszym i młodszym. Analiza listy świadków wskazuje, że większość z nich spotykamy w otoczeniu Konrada von Thierberg młodszego w okresie sprawowania przez niego funkcji mistrza krajowego lub ściślej w otoczeniu Henryka von Wildenau z czasu sprawowania przez niego funkcji komtura malborskiego w latach 1284-1286. Przesuwałoby to początki miasta o 10 lat co zdaje się potwierdzać jeszcze kilka informacji. Nie bez znaczenia zdaje się tu być związek lokacji miasta z istnieniem zamku krzyżackiego. Treść przywileju świadczy o tym, że w momencie jego wystawienia istniała już siedziba konwentu (domus) i komtur malborski. Nie jest sprawą jasną data powstania konwentu malborskiego ale jest ona łączona z przeniesieniem do Malborka siedziby konwentu z Santyra. Co prawda źródła i w tej kwestii nie są jednoznaczne jednak rozpiętość podawanych prze nie dat wacha się między 1279 a 1282 rokiem. Rozstrzygnięcie kwestii dokładnej daty tego wydarzenia wydaję się trudne jednak jak widać także i te argumenty zdaja się przesuwać potencjalną datę lokacji kilka lat później. Konwent santyrski pojawia się jeszcze w sierpniu 1280 roku (według Udo Arnolda dokument ma pomyloną datę i pochodzi z 1279 roku) w dokumencie Konrada von Feuchtwangen nadającym Prusowi Sambangowi dwu pól: Luppin (pod Żuławką) i Ygel (Igły). W dokumencie tym spotykamy się też po raz pierwszy z nazwą Malborka przy oznaczeniu położenia jednego z tych pól(Igły) a mianowicie wymieniono drogę z Igieł do Malborka (versus Marienburg). Wskazuje to, że w tym momencie Malbork był już odrębnym elementem osadniczym jednak trudno powiedzieć w jakim stanie zagospodarowania. Widoczna tu konstrukcja nazwy kompleksu osadniczego z końcówką "burg" (Sanctemarienburch, Marienburg) świadczy o tym, że istniał wtedy też zamek. Nie ma natomiast informacji co do konstrukcji tej budowli, czy była to budowla drewniano-ziemna, kamienna czy ceglana. Kolejnym dokumentem, który dostarcza nam informacji o interesującym nas terenie jest akt Konrada von Thierberg młodszego jako marszałka Prus z 5 marca 1283 roku gdzie występuje jako świadek komtur malborski Henryk de Wilnoue (Wildenau). Komtur ten od tej pory wielokrotnie pojawia się w dokumentach w przeciwieństwie do komtura santyrskiego, który nie jest notowany od 1279 (1280) roku. Akt komtura malborskiego Henryka de Wildenau z 18 grudnia 1284 roku wymienia jako świadków sołtysa i plebana malborskiego przy czym pojawia się tu po raz pierwszy określenie "Civitatis sancte Marie" czyli miasta Malborka. Analizując powyższe informacje jak i zauważając, że poza wspomnianym odpisem przywileju ciężko jest znaleźć informację potwierdzającą jako datę lokacji miasta Malborka kwiecień 1276 roku, można się przychylić do głosów przesuwających to wydarzenie na lata 1284-1286 a najprawdopodobniej kwiecień roku 1286. |