Cureus

CUREUS (Scherer) Achacy (1530-1594), poeta, nauczyciel, duchowny protestancki. Urodził się w roku 1530 w Malborku jako syn Jana Scherera. Odzawodowe nazwisko rodzinne Scherer zmienił później, zgodnie z modą humanistyczną,, na zgrecyzowane: Cureus (od greckiego: kureus - fryzjer). Do szkoły uczęszczał w Malborku, a po śmierci ojca wychowywał się i uczył w klasztorze Cystersów w Paradyżu koło Międzyrzecza, gdzie jego stryj Mateusz był opatem. Studiował początkowo na uniwersytecie we Frankfurcie nad Odrą od roku 1548, następnie od roku 1553 w Wittenberdze i tam uzyskał stopień magistra. W roku 1557 wrócił do Malborka i kierował szkołą. Opracował wówczas i wydał w roku 1557 dwa utwory dydaktyczne: Praecepta moralia (na podstawie mowy Isokratesa do Demonika) oraz Erotemata in li-bellum Aristotelis de virtutibus et vitiis. Gdy w roku 1558 założona została w Gdańsku reformacyjna szkoła średnia (studium particulare), Cureus przybył tam na zaproszenie rektora Jana Hoppego, aby sprawować obowiązki nauczyciela języka łacińskiego. Zetknął się wówczas z środowiskiem uczonych i literatów gdańskich, do którego należeli m.in. wspomniany rektor J. Hoppe, jego następcy Henryk Molier i Andrzej Franckenberger, a ponadto Michał Retell i Klemens Friccius. Pod ich wpływem Cureus zintensyfikował swą twórczość literacką i stał się znanym i cenionym w Gdańsku poetą. Opublikował ponad 30 utworów, głównie dydaktycznych, religijnych i okolicznościowych. Były wśród nich elegie, dialogi, pieśni, mowy, powinszowania, epitalamia, epicedia i treny. Wzorował się na utworach antycznych, w tym i greckich (Ksenofont i Isokrates). Teksty dydaktyczne pisał na użytek uczącej się młodzieży, zachęcany do tego przez rektora Hoppego. W wierszowanych utworach łacińskich dawał wskazówki, jak pokonywać trudności w przyswajaniu wiedzy (De discendi gradibus, 1559), wyjaśniał znaczenie nauk wyzwo-lonych (De formando studio artium liberalium carmen, 1560), ukazywał budujące przykłady z Biblii i mitologii (Historia conversi Pauli carminę reddita, 1562; Mimesis Xeno-phontis Herculis continens descriptionem Virtutis et Voluptatis, 1565). Teksty religijne, elegie o Adamie i Ewie, o śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa oraz o Chrystusie Człowieku i Bogu miały charakter dydaktyczny. Do tej grupy utworów można jeszcze zaliczyć wierszowane wskazania o sprawowaniu władzy (Praecepta de regno, 1566) oraz rozważania na temat zła wywołanego brakiem Zgody (De fabricatione, destructione atque discessu Concordiae, 1567). Najliczniejszą grupę tekstów literackich Cureusa stanowią utwory okolicznościowe. Tematem ich były wydarzenia polityczne, społeczne i rodzinne. Wierszami okolicznościowymi witał przybywającego do Gdańska bpa kujawskiego Jakuba Uchańskiego (1559) oraz wracających do miasta dostojników miejskich, uwięzionych przez Zygmunta Augusta za obrazę majestatu królewskiego (1571). W wierszach tych poza opisem sytuacji i nastrojów mieszkańców Gdańska zawarł Cureus akcenty polityczne, chwaląc pokojową działalność Jagiellonów i sławiąc łaskawość Zygmunta Augusta. Do wy-różniających się utworów okolicznościowych należy realistyczny i wstrząsający opis skutków grasującej w Gdańsku w 1564 zarazy, której ofiarą padli m.in. brat poety, jego siostra i liczni przyjaciele. W wielu utworach sławił Cureus wydarzenia rodzinne. Opiewał śluby znakomitych osobistości i przyjaciół, np. wojewody pomorskiego Achacego Cemy, ks. Albrechta Fryderyka, rektora Hoppego, nauczyciela Fricciusa. Wierszami żegnał zmarłych, np. rektora H. Moliera, duchownego wrocławskiego Adama Cureusa, rajcę gdańskiego Jakuba Huffnera, córkę rajcy gdańskiego Elżbietę Preut, nauczyciela malbor-skiego Jana Kona. W dorobku literackim Cureusa ważną pozycję stanowi poemat opisowy Paradisus Silesiae Cisterciensibus fratribus fundatus carmine illustratus (1564), przedstawiający klasztor Cystersów w Paradyżu, w którym poeta przez kilka lat przebywał. Wzorem poetów renesansowych utwory swe dedykował Cureus różnym osobistościom. Po śmierci M. Retella objął po nim Cureus 27 sierpnia 1576 roku obowiązki pastora w kościele św. Bartłomieja w Gdańsku i odszedł z gimnazjum. Zaprzestał wówczas pisania wierszy. Jako pastor ujawnił swe skłonności do kalwinizmu, zwalczał kult obrazów w kościele i w związku z tym wszedł w konflikt z radą miejską, która 9 lutego 1590 roku odwołała go ze stanowiska pastora w kościele św. Bartłomieja. Wówczas przeszedł Cureus na stanowisko kaznodziei w miejscowości Ostrowite na Żuławach Gdańskich. Zmarł 16 lipca 1594 roku.