|
STEINBRECHT Conrad Emanuel (1849-1923), historyk architektury, rekonstruktor zamku malborskiego i zamków gotyckich w Prusach Zachodnich. Urodził się 22 września 1849 roku w Tangermünde (Meklemburgia) jako syn Edwarda, superintendenta ewangelickiego wywodzącego się ze staromarchijskiego rodu, i Alwiny z domu Groskurd. Już podczas nauki w gimnazjum, mieszczącym się w poklasztornych budynkach przy romańskim kościele Mariackim w Magdeburgu, interesował się zabytkami architektury między Elbą a Górami Harcu. Świadectwo dojrzałości otrzymał 8 kwietnia 1870 roku m.in. na podstawie rozprawy o grobie cesarza Lothara w Königshütter. Zgłosił się do odbycia jednorocznej służby wojskowej w Torgau i brał udział w wojnie francusko-pruskiej 1870-1871. W 1871 roku jako młodszy oficer 3 Korpusu 4 Regimentu Konnicy Turyńskiej wkroczył do Paryża; odznaczony został Krzyżem Żelaznym II klasy. W październiku tegoż roku rozpoczął studia architektury w Berlińskiej Akademii Budowlanej, zakończone w 1874 roku. Praktykę studencką odbył wędrując po Niemczech i szkicując zabytki architektury gotyckiej, którymi szczególnie się interesował. 22 lutego 1875 roku objął funkcję kierownika budowlanego ("Bauführer"). Ugruntował wykształcenie podczas praktyki zagranicznej i uczestnicząc w roku 1877 w odkopywaniu spod piasku i mułów rzeki Alfios ruin starożytnej Olimpii pod kierunkiem Ernesta Curtiusa i Fryderyka Adlera z niemieckiego instytutu archeologicznego. Zdobyte wówczas umiejętności wykorzystał w praktyce przy odsłanianiu ruin zamków krzyżackich w Prusach. Odbył podróż studyjną do Palestyny, powrócił do Niemiec przez Sycylię, Neapol i Rzym. Po złożeniu 2 egzaminów państwowych otrzymał 12 grudnia 1879 roku stanowisko budowniczego rządowego ("Regierungsbaumeister"), a w 1880 roku pracownika pomocniczego w pruskim Ministerstwie Szkolnictwa Duchownego i Spraw Medycznych (Ministerium der Geistlichen Unterrichts- Und Medizinalangelegenheiten). Jesienią tegoż roku rozpoczął długą podróż po północnych Niemczech i Prusach, studiując go-tycką architekturą ceglaną. W 1881 roku otrzymał stypendium naukowe na wyjazd do Prus Zachodnich i Wschodnich w celach badawczych nad budownictwem krzyżackim. Odtąd pasją życia Steinbrechta stała się restauracja wielu zamków z malborskim na czele. W latach 1882 - 1922 pełnił funkcję kierownika prac budowlanych i restauracyjnych na zamku w Malborku; objął nimi w pierwszej kolejności kościół pod wezwaniem NMP na Zamku Wysokim (1882-1898) wraz z północnym krużgankiem, portal dekorowany rzeźbami z ok. 1300 roku zwany Złotą Bramą, salę kapituły (1886-1890), Bramy Mostowe (1895), rekonstruował tzw. Wieżę Kleszą (1897) na fundamentach pierwszej wieży, tzw. gdaniska, restaurował i rekonstruował polichromie w sali kapituły (1898). Podczas urzędowania w Malborku zgromadził gotycki detal architektoniczny z Malborka i innych zamków dawnego państwa krzyżackiego dla przyszłego Muzeum Sztuki Budowlanej (dziś najbogatsza kolekcja gotyckiego detalu ceglanego w Europie). Był współtwórcą Towarzystwa Odbudowy i Upiększania Zamku Malborskiego (Verein fur die Herstellung und Ausschmuckung der Marienburg), działającego w latach 1884 - 1945. W 1884 roku odbył podróż służbową do południowych Włoch, w Apulii zwiedził zamki Fryderyka II Hohenstauffa. Po powrocie zapoznał się z ruinami zamków zakonu kawalerów mieczowych w Inflantach, następnie z zamkami krzyżackimi w niemieckich baliwatach, studiował źródła krzyżackie w Archiwum Państwowym w Królewcu (Staatsarchiv Konigsberg). Dotychczasowe dokonania rekonstrukcyjno-konserwatorskie przedstawił na konferencji Związku Niemieckich Archi-tektów i Inżynierów (Verband Deutscher Architekten und Ingenieure) w Berlinie (sierpień 1896 roku). W 1898 roku otrzymał tytuł królewskiego tajnego radcy budowlanego. Jego artykuł Uber die Baukunst des deutschen Ritterordens ("Mitteilungen der Westpreussischer Architekten und Ingenieure - Verband", 4: 1885 s. 15-23) zapowiadał wielkie dzieło Steinbrechta, którego 4-tomowa edycja kontynuowana była do 1920: Die Baukunst des deu-tschen Ritterordens in Preussen: 1. Thorn im Mittelalter, 2. Die Zeit der Landmeister (XIII. Jh.), 3. Die Zeit der Hochmeister, 4. Burg Lochtstadt und ihre Malereien (Berlin 1885-1920). W 1892 roku Steinbrecht przebywał w Berlinie, Lipsku, Mühlhausen, Kolonii, Hanowerze, Goslarze i Magdeburgu, poszukując średniowiecznych wzorów do witraży malborskich. Steinbrecht prowadził liczne prace rekonstrukcyjne poza Malborkiem, np. w zamkach w Lochstädt, Bierzgłowie, Pokarminie, w katedrze w Chełmży, inwentaryzował ruiny (np. zamku w Radzynie). Dla utworzonego muzeum malborskiego gromadził militaria. Wiedzę swoją opierał Steinbrecht na badaniach źródłowych i archeologiczne-architektonicznych, na porównawczych analogiach z autentycznymi zabytkami gotyckimi. Wiele przejął z nowatorskich metod badawczych Ferdynanda von Quasta, swego poprzednika na stanowisku konserwatora w Malborku. W metodzie pracy badawczej i restauratorskiej kierował się analizą aktualnego stanu zachowania zabytku "in situ", sporządzaniem dokumentacji rysunkowej i fotograficznej; w badaniach archeologiczno-architektonicznych przyjmował jako porównawcze znaleziska z terenów innych zamków krzyżackich. Dla jego metody restauratorskiej charakterystyczne jest usuwanie wtórnych przemurowań, dokładna inwentaryzacja odsłoniętych partii murów średniowiecznych i tworzenie projektu odbudowy. Zastosowanie technik wykopaliskowych przez Steinbrechta w badaniach nad architekturą gotycką w Prusach uznawane jest za jedną z pierwszych prób adaptacji metody pracy archeologii klasycznej. Wyniki badań w wielu wypadkach podporządkował Steinbrecht wypracowanej przez siebie modelowej wizji krzyżackiego zamku konwentualnego, np. w rekonstrukcji Zamku Wysokiego w Malborku. Najwięcej swoich publikacji poświęcił zamkowi w Malborku, m.in. Schłoss Marienburg in Preussen. Fiihrer durch Geschichte und Bauwerke (I wyd. 1891, XV wyd. 1919). W dorobku Steinbrechta znajdują się liczne prace przyczynkarskie dotyczące budownictwa i sztuki terenów dawnego państwa krzyżackiego, jak np. Schłoss Lochstedt ind seine Malereien. Ein Denkmal aus des deutschen Ritterordens Bliitezeit (Berlin 1910) i Die Baukunst des deutschen Ritterordens in Preussen (D. 1919). Steinbrecht był od 1919 żonaty z Amalią Gottschewski. Zmarł 3 lipca 1923 roku w Malborku, gdzie został pochowany na cmentarzu ewangelickim przy kościele św. Jerzego. |