Szpręga Augustyn


Szpręga Augustyn (1896-1949), działacz niepodległościowy, urzędnik, przedsiębiorca, pierwszy starosta malborski po II wojnie światowej. Urodził się 9 IV w Czersku, w rodzinie chłopskiej Jana i Marii z domu Niemczyk. Jako uczeń tamtejszej szkoły powszechnej był czołowym uczestnikiem strajku szkolnego 1906/7. Po jej ukończeniu w 1910 podjął naukę zawodu budowniczego, a w latach 1912-1914 uczęszczał do państwowej Szkoły Budowlanej w Stuttgarcie. Wcielony w 1914 do armii niemieckiej., służył na froncie w oddziałach techniczno-pomiarowych aż do rewolucji i zakończenia wojny w 1918 roku. Wrócił do domu i wkrótce został działaczem Organizacji Wojskowej Pomorza (OWP). W Podkomisariacie Naczelnej Rady Ludowej w Gdańsku powierzono mu w 1919 roku Wydział Organizacji Wojskowych i Straży Ludowych oraz funkcję komendanta okręgu kaszubskiego i powiatu puckiego OWP. Był wśród najbliższych współpracowników dra F. Kręckiego, dowódcy OWP. Or-ganizował pomoc dla walczących w powstaniu wielkopolskim i przerzut ludzi z Pomorza na teren walk. Po powrocie Pomorza do Polski został pracownikiem Starostwa Krajowego; organizował Wydział Budowlano-Drogowy i pełnił funkcję komisarza ds. przejęcia mienia samorządowego z rąk administracji niemieckiej. W roku 1925 został budowniczym powiatowym w Sępólnie Krajeńskim. W roku 1928 objął kierownictwo jednego z przedsiębiorstw budowlanych w Czersku, a w 1930 usamodzielnił się, otwierając własny zakład budowlany i fabrykę wyrobów drzewnych. W roku 1935 przeszedł do pracy w Polskich Kolejach Państwowych, na stanowisku urzędniczym w Tczewie, które zajmował aż do wybuchu wojny. Aresztowany przez Niemców, więziony był w Gniewie i Suszu, w 1940 zatrudniony m.in. w majątkach rolnych na Pomorzu Zachodnim, przetrzymywany w zakładach karnych w Anklamie i Szczecinie, przekazany do więzienia w Gdańsku, ostatecznie został wysiedlony do Generalnego Gubernatorstwa, gdzie od roku 1941 aż do zakończenia wojny prowadził w Starachowicach przedsiębiorstwo budowlane. Wróciwszy na Pomorze do Tczewa, 17 IV 1945 został mianowany przez Jakuba Prawina, pełnomocnika rządu na okręg mazurski, starostą malborskim. Urząd ten złożył we wrześniu tegoż roku, nie godząc się z korupcją, partyjną polityką różnych środowisk, a zwłaszcza z działalnością UB i PPR. Zamieszkał wówczas w Kościukowie pod Starym Polem, gdzie prowadził niewielkie gospodarstwo. W dwudziestoleciu międzywojennym, mieszkając w różnych miastach Pomorza, był aktywnym działaczem wielu organizacji, zwłaszcza Towarzystwa Powstańców i Wojaków. Znalazł się też wśród członków powstałego w 1931 roku w Toruniu Towarzystwa do Badania Ruchu Niepodległościowego na Pomorzu oraz zasilił grono działaczy TCL w Czersku. Współpracując z ludźmi kultury, m.in. J. Karnowskim w Czersku, od 1935 roku zaczął wydawać czasopismo regionalne, w założeniach dwutygodnik o charakterze prawie naukowym "Dzieje Pomorza". W ramach pierwszej serii wyszło 8 zeszytów autorskich dotyczących historii politycznej Pomorza, a zatytułowanych: 1) Ostatni książę pomorski Mestwin II (M. Bierwald), 2) Pomorze pogańskie (M. Bierwald), 3 i 4) Historia i kronika środowisk pomorskich (Zarys historii miasta Chojnic - J. Rydzkowski oraz Historia miasta Czerska i ekonomii czerskiej - J. Karnowski), 5) Polskie Rady Ludowe na Pomorzu w latach 1918/20 (A. Sz.), 6) Strajk szkolny na Pomorzu w latach 1906/7 (wspomnienia A. Kuczmińskiego ze Śliwic, P. Ottona z Lińska, P. Warachewicza z Suchobrzeżnicy, F. Wardyna z Kasparusa oraz relacja o procesie ks. Olszewskiego z Osieka), 7) Organizacje wojskowe i straże ludowe Pomorza w latach 1918-1920 (A.Sz.), 8) Z wrogiem na wojnę przeciw jego wrogom (wspomnienia z wojny światowej M. Borlasa). Szpręga był redaktorem i współautorem także i numeru 6. W ten sposób dawał wyraz swej antysanacyjnej postawie. Był głównym organizatorem zjazdu byłych uczestników strajku szkolnego na Pomorzu, który odbył się w Czersku 2 i 3 V 1937 pod wysokim patronatem osobistości pomorza. Szpręga był nie tylko twórcą jego komitetu honorowego i wykonawczego, ale także autorem publikacji dokumentującej to wydarzenie. Odznaczony za to został Srebrnym Krzyżem Zasługi. Ponadto był wyróżniony Krzyżem Niepodległości, orderem Virtuti Militari, odznakami honorowymi Wojsk Wielkopolskich i Frontu Pomorza, pierścieniem pamiątkowym OWP nr 5. Ostatnie lata życia spędził w Malborku, poświęcając je na pisanie swoistego rodzaju wspomnień - opowieści historyczno-obyczajowej pt. Borowiacy i Zaborszczyzna w czasie strajku szkolnego. Tak przed wojną, jak i potem żywo interesował się sprawami Kaszub i ruchem kaszubsko-pomorskim, czując się także wykonawcą testamentu ks. Mestwina. Żonaty z Jadwigą Marmułowicz (1921), miał zmarłą już córkę Kazimierę (ur. 1922, zam. Depka) i syna Henryka (ur. 1924), który w latach siedemdziesiątych zamieszkał w Hamburgu. Szpręga zmarł 13 V 1949 w Malborku, gdzie został pochowany.