|
Pierwsze 6 rodzin żydowskich osiedliło się tu w 1813 roku, gmina powstała rok później. W 1856 r. utworzono okręg synagogalny. Zapewne w każdej z wschodzących w jego skład maleńkich miejscowości mieszkały pojedyncze rodziny żydowskie. Na początku 2 połowy XIX w. większość miejscowych Żydów przybyła z okolicznych miast pomorskich, z Prus Wschodnich, ale też z Warszawy i Berlina. Pochodził stąd m.in. Heinz Galinski, wieloletni przewodniczący Centralnej Rady Żydów w Niemczech ( zmarł 19 lipca 1992 r.) Ludność: 1813 - 11 Żydów (0,2% ogółu ludności) 1826 - 44 (0,8%) 1819 - 218 1858 - 468 1861 - 489 1868 - 317 (3,8%) 1880 - 306 (3,2%) 1928 - 153 (0,7%) 1937 - 30 Pierwsza synagoga - W roku 1826 jeden z członków gminy założył przy Schuhgasse (ul. Szewska) na potrzeby gminy synagogę. Jej osobliwością jak pisano na łamach "Marienburger Zeitung" w 1928 r. był fakt, że pomieszczenia służące do modlitwy znajdowały się poniżej poziomu ulicy. Przy tym pozbawione byly ogrzewania, a pomieszczenia dla mężczyzn i kobiet były osobne. W ten sposób przestrzegano zasady separacji płci (mechica), albowiem widok kobiet, jak utrzymywali ortodoksyjni rabini "prowadzi do płochosci i innych grzechów". Synagoga ta znajdowała się w zachodniej części Starego Miasta... Nie wiadomo jak nazywał się założyciel synagogi, ale można się domyślać, że chodzi o tu o Benjamina Isaacsohna.. Synagoga - zbudowana w latach 1897-1898 w stylu mauretańskim na ulicy Schulgasse (ob. 17-go Marca - pomiędzy budynkiem Urzedu Pocztowego a Szkołą Muzyczną, obecnie w tym miejscu znajduje się Aleja Rodła). W zewnętrznym wygladzie budowli szczególną uwagę zwracały trzy charakterystyczne kopuły. Dwie mniejsze nakrywały narożne wieże, większa natomiast stanowiła pokrycie głównego pomieszczenia synagogi. Do wnętrza prowadziły trzy portale. Przez środkowy przechodziło się do przedsionka, a stąd do szatni i do sali modlitw. Z kolei z bocznych portali prowadziły schody do górnych pomieszczeń. Cała budowla została wzniesiona przy wykorzystaniu produkcji miejscowych cegielni. Budynek, jak na owe czasy, był dobrze zabezpieczony na wypadek pożaru. Ceremonia otwarcia świątyni odbyła się w południe 30 sierpnia 1898 r. Wśród licznie zgromadzonych uczestników uroczystości byli m.in.: przedstawiciel rządu starosta von Glasenapp, budowniczy Carl Lübke, rabin dr Blumenthal z Gdańska, rabin dr Silberstein z Elbląga oraz przewodniczący malborskiej gminy dr Pinkus. Otwarcia drzwi synagogi kluczem wręczonym przez pannę Metę Hammerstein dokonał osobiście starosta von Glasenapp. Budynek synagogi dotrwał do dnia 10 listopada 1938 r., kiedy to, z inicjatywy szefa służby bezpieczeństwa III Rzeszy, Reinharda Heydricha, naziści urządzili pogrom Żydów w całych Niemczech.  Fragment pocztówki ukazujący Synagogę od strony wschodniej - bardzo rzadkie ujęcie.  Mykwa - żydowska łaźnia w Malborku - Do odprawiania rytualnych kąpieli malborscy Żydzi posiadali nad Młynówką specjalną łaźnię rytualną. (dokładne miejsce nieustalone) Cmentarz żydowski w Malborku - nie istnieje, znajdował się w dzielnicy Moczary (Hoppenbruch) przy granicy z dzielnicą Wielbark (Willenberg), na południe od miasta. Obecnie jest to nie zabudowana działka położona przy ulicy 500-lecia, przy skrzyżowaniu z ulica Mazowiecką (w pobliżu cmentarza alianckiego). Jest tam teraz pusty plan obrośnięty trawą. Jedyny zachowany materialny ślad cmentarza to macewa odnaleziona i przechowywana przez prywatną osobę. Nie przeprowadzono ekshumacji na terenie cmentarza.  źródła: Z dziejów gminy żydowskiej w Malborku - Krzysztof Lewalski Nurt mauretański w architekturze synagog - Eleonora Bergman |